Gyudon, katsudon, kaisendon… Czy zauważyłeś tę małą sylabę „don”, która tworzy całe bogactwo i różnorodność dań „donburi”? W Japonii istnieje bowiem niewiarygodna gama przepisów na donburi, gdzie jest ono zresztą uważane za podstawowe danie kuchni japońskiej. Ale co dokładnie oznacza słowo donburi?
Czym właściwie jest donburi?
W języku japońskim „donburi”, czasem skracane do „don”, oznacza przede wszystkim dużą miskę. Zatem po prostu naczynie. Czasami spotkamy się z określeniem „donburi-mono”, oznaczającym „coś w misce”. I właśnie tu zaczyna się robić ciekawie!
Donburi jako danie składa się z białego ryżu, urozmaiconego różnorodnymi rodzajami mięsa, od kurczaka po wieprzowinę, a także tempurę, a nawet rybę czy ikrę… Znajdziemy w nim również warzywa i jajka w koszulce, a wszystko duszone w sosie, takim jak mirin czy dashi.
Uwaga, nie należy go mylić z takikomigohan, którego pięknym przykładem jest mame gohan. Tutaj ryż gotuje się osobno
Istnieje wiele wersji przepisów, opartych na porze roku, regionie, z którego pochodzą, lub użytych składnikach. Rozpoznasz je dzięki słynnemu sufiksowi „don”. Oczywiście niektóre przepisy są bardziej popularne niż inne, jak butadon, katsudon, gyudon czy oyakodon… Mimo to jest to danie, które można dostosować na swój sposób. W Japonii takie osobiste modyfikacje mają nawet swoją nazwę: „pâsonaru-don”, czyli „personal-don” po angielsku!
Ciekawostka: ponieważ donburi nie jest pojęciem jasno zdefiniowanym, „Ogólnojapońskie Stowarzyszenie Donburi” (All Japan Donburi Union) zadekretowało, że miska donburi musi mieć promień powyżej 15 centymetrów, wysokość pięciu centymetrów i zawierać dodatek na ryżu. Bardzo technicznie, powiecie. Niemniej jednak nie jest to oficjalna ani sztywna reguła. Jeśli miska ryżu jest mniejsza i bez wielu dodatków, nadal może być uznana za donburi. To właśnie czyni to danie tak wszechstronnym!
Skąd pochodzi donburi?
Pochodzenie donburi sięga okresu Muromachi, datowanego na lata 1330–1570. W tamtych czasach nazywano je „houhan”. Była to wówczas miska ryżu pokryta warzywami i polana bulionem. Na tym etapie nie zawierała jeszcze mięsa.
Ówczesne donburi było daniem wegetariańskim, które podawano w świątyniach. Dopiero kilka stuleci później, począwszy od 1603 roku (okres Edo), kilka wyspecjalizowanych w tym restauracji zaczęło serwować danie, które nazwały „donburi”. Będąc jednocześnie sycącym, pokrzepiającym, ale przede wszystkim tanim daniem, donburi szybko zyskało ogromną popularność w dawnym Tokio. Tym bardziej, że było szybkie w przygotowaniu i spożyciu!
Donburi w takiej postaci, jaką znamy dzisiaj, miało się narodzić na początku XIX wieku. Była to miska ryżu podawana z grillowanym węgorzem i wzbogacona sosem sojowym (która dziś nosi nazwę unadon). Z biegiem lat urozmaicano składniki i dodatki, co nadaje współczesnemu donburi jego wyjątkowość i bogactwo.
Jak jeść donburi?
W większości japońskich restauracji donburi podaje się z małą zupą miso i kilkoma dodatkami, takimi jak nori, ziarna sezamu, marynowany imbir czy shichimi togarashi.
Donburi pozostawia się przykryte pokrywką, z jednej strony po to, by jak najdłużej zachować ciepło dania, ale również po to, by składniki mogły dobrze przesycić się nawzajem swoimi smakami. Japończycy tradycyjnie jedzą donburi pałeczkami, ale w przypadku niektórych przepisów nie należy wykluczać łyżki.
Donburi a bibimbap — jaka jest różnica?
Choć mowa o dwóch daniach z miski ryżu wzbogaconej dodatkami, donburi i bibimbap należy rozróżniać. Przede wszystkim bibimbap pochodzi z Korei, podczas gdy donburi wywodzi się z Japonii. Następnie wersja koreańska podawana jest z gochujang, fermentowaną pastą z czerwonej papryki, a dno miski wyściela warstwą ugotowanego ryżu.
Powiecie, że bardzo przypomina to również poke bowl. Pudło. To ostatnie jest hawajskim daniem pierwotnie na bazie surowej ryby. Podaje się je na zimno, podczas gdy jego japoński odpowiednik serwowany jest na ciepło.
Jakie są różne rodzaje donburi?
Jak już krótko wspomniałem, istnieje wiele rodzajów donburi, z których niektóre są bardziej popularne niż inne.
Wśród nich można wyróżnić oyakodon, złożone z kurczaka i jajek oraz wzbogacone dashi, jego kuzyna tanindon z jajkami i wołowiną, tokashi butadon na bazie grillowanej wieprzowiny, katsudon, które zawiera panierowany i smażony kotlet z wieprzowiny tonkatsu, ale także gyudon z plasterkami wołowiny, unagidon z grillowanym węgorzem, kaisendon spożywane na zimno z sashimi, tendon z tempurą, magurodon z surowym marynowanym tuńczykiem posypanym nori, soboro don na bazie mielonego mięsa… Warto wiedzieć, że lista nie jest wyczerpująca, jest coś dla każdego.
Poza tym jest to danie bardzo proste do przygotowania w domu. Jeśli masz resztki mięsa i kilka warzyw (cebulę, pieczarki, marchew…), pozostanie ci już tylko ugotować ryż i wybrać sos, który być może pozwoli ci stworzyć własne „pâsonaru-don”!
Wśród niezbędnych sosów masz do wyboru sos sojowy, mirin i dashi, jeśli chcesz pozostać w kuchni japońskiej. Jeśli chodzi o rodzaj ryżu, najczęściej w donburi używa się japoniki, ponieważ jest kleisty i lekko słodki.
