Gyudon, katsudon, kaisendon… Έχεις παρατηρήσει αυτή τη μικρή συλλαβή “don” που συμπυκνώνει όλον τον πλούτο και την ποικιλία των πιάτων “donburi”; Στην Ιαπωνία υπάρχει πράγματι μια απίστευτη γκάμα από συνταγές donburi, όπου μάλιστα θεωρείται βασικό πιάτο της ιαπωνικής κουζίνας. Αλλά τι ακριβώς σημαίνει το donburi;
Τι είναι το donburi;
Στα ιαπωνικά, το “donburi”, που μερικές φορές συντομεύεται σε “don”, δηλώνει καταρχάς ένα μεγάλο μπολ. Δηλαδή μόνο το σκεύος. Μερικές φορές θα το συναντήσεις και ως “donburi-mono”, που σημαίνει “πράγμα μέσα σε μπολ”. Και κάπου εδώ αρχίζει το ενδιαφέρον!
Το donburi, ως πιάτο πια, αποτελείται από λευκό ρύζι, με διάφορα είδη κρέατος, από κοτόπουλο μέχρι χοιρινό, αλλά και tempura, ή ακόμα και ψάρι ή αυγά ψαριού… Περιλαμβάνει επίσης λαχανικά και ποσέ αυγά, με όλα να σιγομαγειρεύονται σε μια σάλτσα, όπως mirin ή dashi.
Προσοχή, μην το μπερδέψεις με τα Takikomigohan, από τα οποία το mame gohan είναι ένα ωραίο παράδειγμα. Εδώ, το ρύζι μαγειρεύεται ξεχωριστά.
Υπάρχουν πολλές παραλλαγές, που αλλάζουν ανάλογα με την εποχή, την περιοχή προέλευσης ή τα υλικά που χρησιμοποιούνται. Θα τις αναγνωρίσεις χάρη στο περίφημο επίθημα “don”. Υπάρχουν φυσικά συνταγές πιο δημοφιλείς από άλλες, όπως το butadon, το katsudon, το gyudon, το oyakodon… Παρ’ όλα αυτά, είναι ένα πιάτο που μπορείς να προσαρμόσεις όπως θέλεις. Στην Ιαπωνία, αυτές οι προσωπικές παραλλαγές έχουν μάλιστα και όνομα· “pâsonaru-don”, δηλαδή “personal-don” στα αγγλικά!
Αστεία λεπτομέρεια: Επειδή το donburi δεν είναι μια έννοια με αυστηρό ορισμό, η “All Japan Donburi Union” αποφάσισε ότι ένα μπολ donburi πρέπει να έχει ακτίνα μεγαλύτερη από 15 εκατοστά, ύψος πέντε εκατοστών και να περιλαμβάνει γαρνιτούρα πάνω στο ρύζι. Πολύ τεχνικό, θα μου πεις. Παρ’ όλα αυτά, δεν πρόκειται για επίσημο και άκαμπτο κανόνα. Αν το μπολ με ρύζι είναι μικρότερο και δεν έχει πολλά υλικά μέσα, μπορεί και πάλι να θεωρηθεί donburi. Αυτό είναι που κάνει το πιάτο τόσο ευέλικτο τελικά!
Από πού προέρχεται το donburi;
Η προέλευση του donburi φαίνεται να φτάνει πίσω στην περίοδο Muromachi, που χρονολογείται από το 1330 έως το 1570. Εκείνη την εποχή το έλεγαν “houhan”. Τότε ήταν ένα μπολ ρυζιού σκεπασμένο με λαχανικά και περιχυμένο με ζωμό. Σε αυτό το στάδιο δεν περιείχε ακόμα κρέας.
Το donburi εκείνης της εποχής ήταν ένα χορτοφαγικό πιάτο που σερβιριζόταν στους ναούς. Μόλις λίγους αιώνες αργότερα, από το 1603 και μετά (περίοδος Edo), αρκετά εστιατόρια που ειδικεύονταν σε αυτό το πιάτο άρχισαν να σερβίρουν ένα φαγητό που τότε ονομαζόταν “donburi”. Επειδή ήταν ταυτόχρονα χορταστικό, παρηγορητικό, αλλά κυρίως οικονομικό, το donburi έγινε γρήγορα πολύ δημοφιλές στο παλιό Τόκιο. Πόσο μάλλον αφού ετοιμαζόταν και τρωγόταν γρήγορα!
Το donburi όπως το ξέρουμε σήμερα φαίνεται πως εμφανίστηκε στις αρχές του 19ου αιώνα. Ήταν ένα μπολ ρυζιού, σερβιρισμένο με ψητό χέλι και εμπλουτισμένο με σάλτσα σόγιας (που σήμερα λέγεται unadon). Με τα χρόνια, τα υλικά και οι γαρνιτούρες άλλαξαν, κι αυτό είναι που δίνει τη μοναδικότητα και τον πλούτο στο σημερινό donburi.
Πώς τρώγεται το donburi;
Στα περισσότερα ιαπωνικά εστιατόρια, το donburi σερβίρεται με μια μικρή σούπα miso και λίγα καρυκεύματα, όπως nori, σπόρους σησαμιού, πίκλα τζίντζερ ή shichimi togarashi.
Καλό είναι να αφήνεις το καπάκι στο donburi, αφενός για να διατηρείται όσο γίνεται περισσότερο η θερμότητα του πιάτου, αλλά και για να δέσουν καλύτερα οι γεύσεις των υλικών μεταξύ τους. Οι Ιάπωνες τρώνε παραδοσιακά το donburi με ξυλάκια, αλλά για ορισμένες συνταγές το κουτάλι της σούπας δεν είναι καθόλου παράταιρο.
Donburi και bibimbap: ποια είναι η διαφορά;
Παρόλο που πρόκειται για δύο πιάτα με ρύζι σε μπολ και πλούσια γαρνιτούρα, το donburi και το bibimbap διαφέρουν. Καταρχάς, το bibimbap κατάγεται από την Κορέα, ενώ το donburi από την Ιαπωνία. Έπειτα, η κορεατική εκδοχή σερβίρεται με gochujang, μια ζυμωμένη πάστα από κόκκινη πιπεριά, και απλώνεται πάνω σε μια βάση από μαγειρεμένο ρύζι στον πάτο του μπολ.
Θα μου πεις ότι μοιάζει πολύ και με το poke bowl. Λάθος. Πρόκειται για ένα χαβανέζικο πιάτο που βασίζεται αρχικά σε ωμό ψάρι. Σερβίρεται κρύο, ενώ ο ιαπωνικός ομόλογός του σερβίρεται ζεστός.
Ποια είναι τα διαφορετικά είδη donburi;
Όπως ανέφερα και πιο πάνω, υπάρχουν πολλά είδη donburi, μερικά από τα οποία είναι πιο δημοφιλή από άλλα.
Ανάμεσά τους είναι το oyakodon, που αποτελείται από κοτόπουλο και αυγά και αρωματίζεται με dashi, ο ξάδελφός του, το tanindon, με αυγά και μοσχάρι, το Tokachi butadon με βάση το ψητό χοιρινό, το katsudon, που περιλαμβάνει μια παναρισμένη και τηγανητή μπριζόλα από χοιρινό Tonkatsu, αλλά και το gyudon με τις λεπτές φέτες μοσχαριού του, το unagidon με ψητό χέλι, το kaisendon, που τρώγεται κρύο με sashimi, το tendon με tempura, το magurodon με τον μαριναρισμένο ωμό τόνο του πασπαλισμένο με nori, το soboro don με βάση τον κιμά,… Να ξέρεις ότι η λίστα δεν είναι εξαντλητική· υπάρχει κάτι για όλα τα γούστα.
Επιπλέον, είναι ένα πολύ απλό πιάτο να το φτιάξεις στο σπίτι. Αν έχεις περισσεύματα κρέατος και λίγα λαχανικά (κρεμμύδια, μανιτάρια, καρότα…), το μόνο που σου μένει είναι να ετοιμάσεις το ρύζι και να διαλέξεις τη σάλτσα που ίσως θα σου επιτρέψει να φτιάξεις το δικό σου “pâsonaru-don”!
Ανάμεσα στις βασικές σάλτσες, έχεις να διαλέξεις σάλτσα σόγιας, mirin και dashi αν θέλεις να μείνεις στην ιαπωνική κουζίνα. Όσο για το είδος ρυζιού, το japonica είναι το πιο συνηθισμένο στο donburi, γιατί είναι κολλώδες και ελαφρώς γλυκό.
