Çoğu insanın Bali konusunda yaptığı ilk hata, adayı tek bir destinasyon gibi görmek. Yaklaşık bir Fransız ili büyüklüğündeki bu adada, Uluwatu’nun falezlerindeki sörf noktalarından Ubud’un yukarısındaki pirinç teraslarına, kuzeydoğu kıyısındaki küçük balıkçı köyü Amed’den Canggu’nun brunch ve plaj kulübü atmosferine kadar birbirinden çok farklı onlarca yer keşfettim. Adanın dillere destan trafiği, bu yerleri haritada göründüklerinden çok daha uzak kılıyor. İşte ilk seyahatin için temel bilgiler ve Bali’nin en güzel plajları, nerede yemek yenir, aktiviteler ve geziler, vize ve bütçe ile bölge bölge nerede kalınır konulu ayrıntılı rehberlerim.
- Bali’yi gezmek için hangi bölgeyi seçmeli?
- Ne zaman gitmeli?
- Bali’de hangi tapınakları görmeli?
- Bali’de pirinç tarlaları nerede görülür?
- Bali’de hangi plajları seçmeli?
- Bali’de ne yapılır?
- Bali’de ne yenir?
- Nasıl gidilir ve ada içinde nasıl ulaşım sağlanır?
- Güvenli mi?
- Bali için diğer rehberlerim
Bali’yi gezmek için hangi bölgeyi seçmeli?
Endonezya takımadalarındaki 17.000’den fazla adadan biri olan Bali, batıda Cava (dünyanın en kalabalık adası) ile doğuda Lombok arasında yer alıyor. Genişliği yaklaşık 140 km, kuzeyden güneye uzunluğu ise 80 km. Dağlık iç kesimlerinde, Balili Hinduların kutsal saydığı ve son olarak 2017-2018’de patlayan aktif yanardağ Agung Dağı (3.031 m) yükseliyor. Turizm güney kıyısında yoğunlaşırken kuzey ve doğu nispeten sakin kalıyor.
En işe yarar tavsiyem, 2 veya 3 konaklama noktası seçip oralarda kalman. Çünkü 1 veya 2 günde bir otel değiştirmek yorucu ve Google Maps’te 40 dakika görünen 30 km’lik bir yol, yoğun saatlerde 2 saat sürebiliyor: 7 günde 5 destinasyon, arabada geçen bir seyahat demek. Benim kombinasyonum klasik: Ubud (kültür, tropik orman, pirinç tarlaları) ve güneyde bir sahil bölgesi (Uluwatu, Seminyak veya Canggu). 3. konaklama noktasını ancak 10 gün ve üzeri seyahatlerde ekliyorum.
7 ila 10 günlük rotam sırasıyla Ubud, Sanur üzerinden Nusa Lembongan’da 2 gece, ardından Uluwatu veya Seminyak’tan oluşuyor. 7 günün varsa Nusa Adaları’nı atla veya Ubud’u 2 geceye indir. Daha fazla zamanın varsa Sidemen, Munduk veya Amed’de (dalış için) 2 gece ekle.
Ubud
Pirinç tarlaları ve tropik ormanlarla kaplı vadilerin ortasında, trafiğe göre havalimanından yaklaşık 90 dakika uzaklıktaki Bali’nin kültür merkezi, ilk konaklama noktamdı. Ubud Sarayı’ndaki dans gösterileri, Kutsal Maymun Ormanı, Campuhan Sırtı, pirinç tarlaları ve su tapınakları için burayı seçtim. Geziler arasında Jl. Raya Ubud’daki pazarı keşfet, Bali masajı (genelde saati 100.000-200.000 IDR, yani 6-12 €) veya çoğunlukla pazar ziyaretini de içeren bir yemek kursu ayırt. Merkez, özellikle ana yol Jl. Raya Ubud çok sıkışık. Bu yüzden Ubud’da nerede kalınır konulu ayrıntılı rehberimden yararlanarak Nyuh Kuning’de (hemen güneyde, Maymun Ormanı’na yürüme mesafesinde sakin bir köy) veya Penestanan’da (batıda, sanatçı topluluğunun yaşadığı, yolları daha sakin bir yer) 3 ila 4 gece kalmanı öneririm.
Uluwatu ve Bukit Yarımadası
En güneydeki Bukit Yarımadası, adanın en güzel plajlarına ev sahipliği yapıyor: Padang Padang, Bingin, Dreamland ve gizli koylar. Beyaz kum, turkuaz su ve falezler, insanların hayalindeki “Bali plajı” tam da burası. Kuta veya Seminyak’taki gerçeklikten çok farklı. Uluwatu aynı zamanda adanın en iyi sörf bölgesi; tapınağı ve gün batımındaki Kecak ateş dansı da burada. Geniş bir alana yayılan, tepeli ve gerçek bir yaya merkezi olmayan bölgeyi scooter veya Grab ile gezebilirsin. Bingin Plajı’nın yukarısına kurulmuş ekonomik pansiyonlardan falez kenarındaki lüks tatil tesislerine kadar konaklama seçenekleri var. Buraya 2 ila 4 gece ayır.
Seminyak
Kuta’nın şık ve üst düzey alternatifi; iyi restoranlara, kokteyl barlarına, butiklere ve yüzmekle gün batımını izlemek için uygun, iri taneli gri kumlu uzun bir plaja sahip. Bali’nin yürüyerek gezmeye en uygun bölgelerinden birinde, ana caddesi Jl. Kayu Aya’yı (Eat Street) baştan sona dolaştım. Ziyaretçi kitlesi Canggu’ya göre daha yaşlı ve daha varlıklı. Kuta’nın kaosu veya Canggu’nun influencer atmosferi olmadan restoranlar ve gece hayatı için benim tercihim burası.
Canggu
Bali’nin dijital göçebe ve Instagram başkenti; çok zengin bir kafe ortamı, Finns ve The Lawn gibi plaj kulüpleri, Batu Bolong ve Echo Beach’te yeni başlayanlara uygun sörf olanakları sunuyor. Enerjisini ve yemek çeşitliliğini sevdim ama bence Canggu aşırı yapılaşmış, trafiği yoğun (özellikle tek ana yol olan Jl. Batu Bolong’da) ve Bali’ye özgü gerçek yaşamdan kopuk. İyi yemek ve sosyalleşmek için beklentileri karşılıyor; gerçek Bali için başka yere git.
Sanur
Doğu kıyısındaki Sanur, değeri pek bilinmeyen bir seçenek: sahil boyunca yaklaşık 5 km’lik taş döşeli bir yürüyüş yolu, resifin koruduğu sakin ve sığ su, huzurlu bir yerel atmosfer ve uzun süredir burada yaşayan daha yaşlı yabancılarla ailelerden oluşan bir ziyaretçi kitlesi. Nusa Lembongan, Nusa Penida ve Gili Adaları’na giden sürat tekneleri, Ubud’dan yaklaşık 1 saat uzaklıktaki buradan kalkıyor. Ben de Lembongan’a giderken buraya uğradım. Restoran sayısı daha az, gece hayatı sınırlı, plaj dar ve gelgit çekildiğinde yosunlarla kaplanıyor. Ama adalara kolay erişim sağlayan sakin bir konaklama noktası olarak daha iyisini bulmak zor.
Kuta
Kuta için tavsiyem tek kelime: uzaklaş. Adanın 1970’lerde gelişen ilk turizm bölgesinde ısrarcı satıcılar, kalitesiz hediyelik eşyalar, kalabalık bir plaj ve bu listedeki başka hiçbir yerde rastlamadığım tekinsiz bir atmosfer var. Burada kalmanın tek gerekçesi, sabah erken uçuşundan önceki son gece için havalimanına yakınlığı (Ngurah Rai International, teknik olarak Kuta’nın hemen yanındaki Tuban’da). Yine de burada kalacaksan Kuta’da nerede kalınır konulu ayrıntılı rehberimi oku.
Sidemen
Burası Ubud’un 20 yıl önceki, trafik sıkışıklıkları ve turist otobüsleri gelmeden önceki hali: Bali’nin doğusunda, Ubud’dan yaklaşık 90 dakika uzaklıkta, az sayıda konukevi ve çok az Batılı turistin bulunduğu küçük bir vadi. “Yapılacak” pek bir şey yok, çekiciliği de burada. Ben pirinç tarlalarında yürüdüm. Burada yemek kursuna katılabilir veya yerel tapınaktaki bir töreni izleyebilirsin. Burada 2 gece geçirmek insana kendini yenilenmiş hissettiriyor.
Munduk, Amed ve Lovina
Adanın orta-kuzey kesimindeki dağlarda yer alan Munduk daha serin (geceleri bazen ceket gerekiyor). Kahve plantasyonları ve şelalelerle çevrili ve Ubud’dan arabayla yalnızca yaklaşık 2 saat uzaklıkta olmasına rağmen gözlerden uzak hissettiriyor. Kuzeydoğu kıyısındaki Amed, hemen yakınındaki Tulamben’de bulunan USS Liberty batığıyla Bali’nin dalış ve şnorkelle yüzme için en iyi bölgesi. Kuzey kıyısındaki Lovina ise hiçbir zaman tam anlamıyla yükselişe geçmemiş, sabahın erken saatlerindeki yunus gözlem turlarıyla tanınan, rahat atmosferli eski bir turizm merkezi. Bölgelere göre konaklama önerilerimi Bali’de nerede kalınır konulu kapsamlı rehberimde bulabilirsin.
Ne zaman gitmeli?
İklim tropikal, yıl boyunca ortalama 27 ila 30 °C. Nisan ile ekim arası kurak, kasım ile mart arası yağışlı ve her zaman nemli. Ubud ve Munduk çevresindeki dağlar ise özellikle geceleri belirgin biçimde daha serin. Benim kısa cevabım mayıs, haziran veya eylül. Bu aylar kurak, üstelik Avrupalıların yaz, Avustralyalıların kış tatiline çıktığı temmuz-ağustos dönemindeki kalabalıklar ve şişirilmiş fiyatlar yok.
Kurak mevsimde yağmur nadir, nem de daha katlanılır oluyor. Ama temmuz ve ağustos korkunç trafik sıkışıklıklarını (normalden de beter, gerisini sen düşün), daha pahalı konaklamaları ve tıklım tıklım tapınakları beraberinde getiriyor. Tek seçeneğin buysa her şeyi çok önceden ayırt. Ekim iyi bir orta yol, çoğu zaman hâlâ kurak, kalabalıklar ve fiyatlar da azalıyor. Tıpkı sezon başındaki nisan gibi.
Yağmur mevsimi sanıldığı kadar kötü değil. Bütün gün yağmur yağması nadir, genellikle açık bir sabah ile akşam arasında, öğleden sonra bir ila iki saatlik yoğun bir sağanak oluyor. Fiyatlar düşüyor (bazen %30 ila %50), turist sayısı azalıyor ve suyla dolu pirinç tarlaları gökyüzünü yansıtıyor. Ama batı kıyısındaki plajlarda (Kuta, Seminyak, Canggu) özellikle ocak ve şubatta akıntıların taşıdığı plastik çöpler birikiyor, doğudaki plajlar ise daha temiz kalıyor.
Bali’nin sessizlik günü Nyepi, mart ayına denk geliyor (tarihi Bali takvimine göre her yıl değişiyor). 24 saat boyunca ada duruyor: hiçbir uçak inmiyor veya kalkmıyor, kimse kaldığı yerden çıkmıyor, ışıklar sönüyor, boş sokaklarda geleneksel muhafızlar (pecalang) devriye geziyor. Önceki akşam köylerde gamelan ve maytap sesleri eşliğinde, kâğıt hamurundan yapılmış devasa iblisler olan ogoh-ogoh’larla geçit törenleri düzenleniyor. Bu geçit törenini görmeye değer, ışık kirliliği olmayan gecede de yıldızlar ortaya çıkıyor. Ama bütün bir gün otelden çıkamıyorsun.
İyiliğin kötülüğe karşı zaferinin 10 gün boyunca kutlandığı Galungan ve Kuningan yılda iki kez tekrarlanıyor (Bali takvimi 210 gün). Adaklarla süslenmiş yüksek bambu direkler olan penjor’lar tüm yolları süslüyor, tapınaklar da en hareketli günlerini yaşıyor. Bazı işletmeler kapansa ve şoför ayarlamak zorlaşsa da güzel bir dönem.
Bali’de hangi tapınakları görmeli?
Dünyanın Müslüman çoğunluklu en büyük ülkesi Endonezya’da, Bali nüfusunun yaklaşık %87’si Hindu. Buradaki Hinduizm, Hindu, Budist ve daha eski animist gelenekleri harmanlayan kendine özgü bir inanç. Adada 20.000’den fazla tapınak (pura) olduğu tahmin ediliyor. Bir dükkânın girişindeki adak sunumundan, başlarında adaklar taşıyan beyaz giyimli insanların yolu bir saatliğine kapattığı alaya kadar, neredeyse her gün bir törene rastladım. Bence adanın ruhu bu.
Çiçek, pirinç ve bazen bir sigara ya da şekerle doldurulmuş küçük örgü sepetler olan canang sari’ler, tanrılara sunulan adaklar. Her sabah kaldırımlarda, kapı eşiklerinde, tezgâhlarda, hatta yolun ortasında yenileniyorlar. Yanlışlıkla bile olsa üzerlerine asla basma, etraflarından dolaş: bence uyulması gereken en önemli kültürel kural bu.
Tapınaklarda omuzlarını ört, dizlerini de beline bağladığın bir sarong ile kapat. Çoğu tapınak girişte sarong kiralıyor veya ödünç veriyor. Geleneksel olarak regl olan kadınlardan içeri girmemeleri isteniyor, bu kural çoğu girişte yazılı. Plajlar dışında, köylerde ve yerleşim bölgelerinde daha kapalı giyin. Pazara veya yerel bir warung’a mayoyla ya da üstü çıplak gitmek saygısızlık sayılıyor.
Para, para üstü ve yiyecek dahil her şeyi sağ elinle veya iki elinle verip al (sol el kirli kabul ediliyor). Hesapta anlaşmazlık çıktığında, şoför geciktiğinde veya rezervasyonda yanlış anlaşılma olduğunda, başkalarının yanında asla sesini yükseltme. Bali kültüründe sakinliğe değer veriliyor, gülümseyerek kibarca “hayır, teşekkürler” demek öfkelenmekten daha çok işe yarıyor. Bir tören alayı yolu kapattığında şoförüme neler olduğunu sordum. Başlıca tapınaklardan üç ila beşini görmek fazlasıyla yeterli: işte benim seçtiklerim ve uzak durduğum iki yer.
Uluwatu Tapınağı (Pura Luhur Uluwatu)
Güneybatı ucunda, 70 metrelik bir uçurumun tepesindeki bu tapınak muhtemelen Bali’nin en çok fotoğraflanan tapınağı. Burada gün batımında adanın en popüler kültürel gösterisi olan Kecak ateş dansını izledim. Yaklaşık 70 sanatçı, arkalarında güneş okyanusa gömülürken “cak-cak-cak” diye tempo tutarak Ramayana’dan bir sahne canlandırıyor. Biletlerini önceden al (yüksek sezonda hızla tükeniyor) ve benim gibi 16:30 civarında gel, çünkü yaklaşık 700 kişilik amfitiyatro çabuk doluyor. Gözlüğüne ve şapkana dikkat et, tapınaktaki maymunlar bunları yiyecekle takas etmek için çalıyor.
Tirta Empul
Ubud yakınlarındaki bu 1.000 yıllık su tapınağı kutsal bir kaynaktan besleniyor. Burada art arda sıralanmış çeşmelerin altında arınma ritüelini (melukat) yaptım. Rehbere gerek yok: giriş ücretini öde, gerekiyorsa sarong kirala, yerel halkı takip et ve cenaze arınma ritüellerine ayrılmış son iki su oluğundan uzak dur. İnançlı olmasan bile iz bırakan bir deneyim. Sabahın ilerleyen saatlerinde gelen turist otobüslerinden önce, 9:00’dan önce git.
Besakih
Bali’nin en büyük ve en önemli tapınak kompleksi olan “ana tapınak”, Agung Dağı’nın yamaçlarında çeşitli seviyelere yayılan 80’den fazla ayrı tapınaktan oluşuyor. Giriş yakınındaki saldırgan, dolandırıcı rehberler onları tutmanın zorunlu olduğunu söylüyor. Bu doğru değil, ama gerçek bir rehber buranın anlamını kavramana yardımcı oluyor. Rehberini otelin veya şoförün aracılığıyla önceden ayarla, otoparkta yanına gelenleri de kibarca geri çevir.
Gunung Kawi
Ubud yakınlarındaki bu XI. yüzyıl tapınağında, bir nehir vadisinin kayalık duvarlarına oyulmuş eski kutsal yapılar sıralanıyor. Ben burayı Tirta Empul ile aynı gün gezdim. Pirinç tarlalarının arasından yaklaşık 300 dik basamak inmek gerekiyor, bu da turist otobüsleriyle gelen grupları uzak tutmaya yetiyor. Yosun kaplı oymalar, sığ bir nehir, çevrede pirinç tarlaları… Bali’de yaptığım en huzurlu tapınak ziyaretlerinden biriydi.
Tanah Lot
Kıyının hemen açığındaki bir kayanın üzerinde, gün batımında silueti beliren bu kartpostallık tapınak, o saatlerde fotoğraf için sıraya giren yüzlerce turistle aşırı kalabalık oluyor. Sular çekildiğinde kayaya yürüyerek geçilebiliyor (sular yükseldiğinde etrafı suyla çevriliyor), tapınağın içine ise Hindu olmayanlar giremiyor. Yakınlardaysan kısa bir mola vermeye değer, ama gününü ona göre planlama.
Lempuyang ve Handara Gate
Lempuyang, tapınak kapısının parıldayan bir yansımanın üzerinde Agung Dağı’nı çerçevelediği Instagram fotoğrafıyla ünlü. Bu yansıma gerçek değil, yerel bir fotoğrafçı fotoğraf makinenin altına ayna veya telefon ekranı tutarak oluşturuyor. Bu fotoğraf için yüksek sezonda iki ila dört saat sıra bekleniyor. Agung Dağı manzarası için ben yakınlardaki bir tepede bulunan, sıra beklenmeyen seyir noktası Lahangan Sweet’i tercih ediyorum. Handara Gate ise kelimenin tam anlamıyla bir golf sahasının giriş kapısı. Önünde poz vermek için sıraya giriliyor, deneyimin tamamı bundan ibaret.
Bali’de pirinç tarlaları nerede görülür?
Jatiluwih
Yalnızca bir pirinç tarlası gezeceksen, UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki Jatiluwih’i seç. Ubud’un yaklaşık 90 dakika kuzeybatısında, Tabanan bölgesinde yer alan bu alan, yaklaşık 600 hektarlık terası kapsıyor. Teraslar, kökeni 9. yüzyıla dayanan ve buranın bu listeye girmesini sağlayan Bali’nin ortaklaşa su yönetimi sistemi subak ile sulanıyor.
Bu uçsuz bucaksız terasların patikalarında, Hindistan cevizi ağaçları ve dağlar arasında, Tegalalang’ın yıllardır görmediği bir sessizlikte yürüdüm. Küçük warung’larda panoramik manzara eşliğinde kahve ya da bir tabak nasi goreng sunuluyor. Evde de pişirdiğim bir yemek, nasi goreng tarifim burada.
Tegalalang
Ubud merkezinin sadece 20 dakika kuzeyindeki Tegalalang, ünlü ve ulaşımı en kolay pirinç tarlası, ama oldukça ticarileşmiş: sırt boyunca kafeler, turistik salıncaklar ve hediyelik eşya dükkânları sıralanıyor. Saat 10:00’dan itibaren turist grupları burayı dolduruyor. Ben gün doğumunda, 8:00’den önce geldim ve ilk kafe grubunu geçip giderek daha az insanla karşılaştığım terasların içlerine doğru ilerledim. Alas Harum’dan uzak dur; zipline’ları ve fotoğraf aksesuarlarıyla, esasen bir pirinç tarlasının eğlence parkına dönüşmüş hâli.
Sidemen Vadisi
Sidemen çevresindeki pirinç tarlaları, Tegalalang’ın Instagram’a çok yakışan kat kat teraslarından farklı bir güzelliğe sahip. Geniş vadi tabanına yayılmış tarlalar, arkalarında Agung Dağı, neredeyse hiç turist yok ve tarlalarda çalışan yerel halk var. Burada telefonumu kaldırıp sadece manzarayı seyrettim.
Bali’de hangi plajları seçmeli?
Bali’nin plajları kıyıdan kıyıya büyük farklılık gösteriyor. Güneyde, Bukit’te beyaz kum ve turkuaz su; batıda (Seminyak, Canggu, Kuta) koyu renkli volkanik kum, sörfe uygun dalgalar ve güzel gün batımları; doğuda ve kuzeyde ise güneşlenmekten çok dalışa ve şnorkelle yüzmeye uygun sakin sular ve kayalık kıyılar var.
Bukit’te, kireçtaşı falezlerdeki bir yarıktan geçerek en ünlü plaj olan Padang Padang’a indim. Berrak suyu ve beyaz kumuyla küçük bir koy, ancak sabahın ortalarına gelindiğinde bile çok kalabalık oluyor. Yanındaki Bingin’e ulaşmak için daha dik bir iniş gerekiyor ve burası daha çok sörfçüleri çekiyor. Thomas Beach (bazılarının Dreamland dediği plaj) daha az kalabalık ve daha geniş bir kumsal sunuyor. Çoğu ziyaretçinin gözünü korkutan uzun bir merdivenin sonundaki Nyang Nyang Beach ise güney kıyısının en tenha plajlarından biri.
Sanur’da dar plaj ve resifle korunan sakin, sığ su; kano, ayakta kürek sörfü ve küçük çocuklarla yüzmek için uygun. Sörf başka yerlerde yapılıyor, Nusa Penida’ya karşı gün doğumları ise muhteşem. Canggu’da (Batu Bolong, Echo Beach, Berawa) koyu gri kum, düzenli dalgalar ve çalkantılı su, yüzücülerden çok başlangıç ve orta seviyedeki sörfçüleri çekiyor. Gün batımında plaj barlarında kokteyl de içebilirsin. Plaj plaj sıralamamı Bali’nin en güzel plajları rehberimde bulabilirsin.
Bali’de ne yapılır?
Bazı aktiviteler gerçekten değer, bazılarıysa sıra beklediğin turist tuzakları (ulaşım ve planlamayla ilgili tüm bilgiler ayrıntılı aktivite rehberimde). Tropikal sıcakta benim tempom günde iki ya da üç aktivite. Çünkü aynı güne gün doğumunda yürüyüş, iki tapınak, bir şelale, bir pirinç tarlası ve gün batımında akşam yemeği sığdırmak, bütün günü yollarda geçirip bitkin düşmek demek.
Tukad Cepung ve şelaleler
Bali’nin onlarca şelalesi daha çok Ubud çevresinde ve kuzeydeki Munduk civarında bulunuyor. Ubud yakınlarındaki Tukad Cepung, bence en etkileyicisi: dar bir kanyonda yürüyerek mağara tavanındaki bir delikten dökülen şelaleye ulaştım, ışık huzmeleri su zerreciklerinin arasından geçiyordu. Saat 7:00’de ya da daha erken gel, çünkü 10:00’dan itibaren fotoğraf için sıra bekleniyor. Yine Ubud yakınlarındaki Tegenungan, ulaşımı en kolay ve en kalabalık olanı. Kuzeyde, Munduk yakınlarındaki Sekumpul ve Gitgit’te ise daha az kalabalığa ulaşmak için daha dik bir iniş gerekiyor.
Batur Dağı
Gün doğumunu izlemek için Batur Dağı’na (1.717 m) tırmandım. Bali’nin en popüler aktivitelerinden biri: gece 2:00-3:00 civarında yola çıkılıyor, karanlıkta yaklaşık iki saat dik ve taşlık bir yolda, teknik zorluk yaşamadan yürünüyor. Ardından, bazen yüzlerce kişinin önünde, güneş Agung Dağı ve kaldera gölünün üzerinde yükseliyor. Kalderanın diğer tarafındaki Abang Dağı daha zorlu (daha dik, patika daha bakımsız), ama çok daha sakin. Kalderada ve lav alanlarında cip turu ise gece 2:00’de uyanmadan güzel manzaralar sunuyor.
Ubud Maymun Ormanı
Ubud’un merkezindeki Sacred Monkey Forest Sanctuary, içinde üç tapınak bulunan bir ormanda yaklaşık 700 uzun kuyruklu Bali makağına ev sahipliği yapıyor. Yarı yabani ve insanlara alışkın bu maymunlar omuzlara oturuyor, su şişelerini, güneş gözlüklerini, şapkaları ve çantaları çalıyor: sabitlenmemiş hiçbir eşya bulundurma, göz teması kurma, dişlerini gösterme (bunu saldırganlık olarak görüyorlar) ve yiyecek taşıma. Ben maymunların daha sakin, yürüyüş yollarının daha tenha olduğu 8:30 öncesinde gittim.
Campuhan Sırtı Yürüyüşü
Bu taş döşeli patika, Ubud’un batı ucunda, iki akarsu vadisi arasındaki dar bir sırtı takip ediyor. Uzun otlar, Hindistan cevizi ağaçları ve tepeler arasında her yönde yaklaşık 45 dakika sürüyor. Ben gün doğumunda yürüdüm (6:00 civarında yola çıktım), çünkü 9:00’dan itibaren hava ısınıyor ve o büyü kayboluyor. Giriş, Ibah Luxury Villas yakınında, Jl. Raya Campuhan’ın hemen yanında.
Nusa Adaları
Güneydoğu kıyısının açıklarındaki Nusa Penida, Nusa Lembongan ve Nusa Ceningan’a Sanur’dan sürat teknesiyle (yaklaşık 30 ila 45 dakika) ulaşılabiliyor. Günübirlik ya da birkaç günlüğüne gidebilirsin. En büyük ada olan Penida’da Kelingking Beach (T-Rex şeklindeki falez), Broken Beach ve Angel’s Billabong’un falez manzaraları var. Ama günübirlik gezi genellikle yorucu geçiyor: berbat yollar (çukurlar, keskin virajlar, tek şerit), yoğun sıcak, saatlerce bekleme ve kalabalık seyir noktaları arasında arabada geçen bir gün. O huzurlu görüntülerden çok uzak. Sanur’dan gelen kalabalıklardan önce, erkenden gezebilmek için en az iki gece kal.
Ben daha küçük ve sakin olan Nusa Lembongan’ı tercih ettim. Sanur’dan sabah teknesine binip (30-40 dakika), Lembongan’ın mangrovları, resifte şnorkelle yüzmek ve kıyı boyunca yürümek ya da bisiklete binmek için iki gece kaldım. Sarı bir asma köprü, Penida’nın zahmeti olmadan Blue Lagoon ve Mahana Point’te kayalıklardan denize atlayabileceğin Nusa Ceningan’a götürüyor.
Batu Bolong’dan Uluwatu’ya sörf
Dünyanın en iyi sörf destinasyonlarından biri olan Bali’de her seviyeye uygun noktalar var: başlangıç için kum zemin üzerinde yumuşak dalgaları ve ucuz kiralık tahtalarıyla Batu Bolong (Canggu) veya Kuta Beach, orta seviye için Padang Padang (sağa kırılan dalga) ve Bingin, deneyimliler içinse Uluwatu. Uluwatu’nun ana resif dalgası, sığ resif üzerinde tüp oluşturan, dünya çapında bir sola kırılan dalga. Kurak mevsimde (nisandan ekime kadar), karadan denize esen alizeler batıya bakan noktalardaki dalgaları pürüzsüzleştiriyor; yağışlı mevsimde ise rüzgâr doğu kıyısının (Keramas, Sanur, Nusa Dua) lehine dönüyor. Gitmek için şoför tut ya da Grab kullan, orada kullanmayı yeni öğrendiğin bir scooter’a asla binme.
Ubud Sarayı ve dans gösterileri
Uluwatu’daki Kecak’ın yanı sıra, Ubud Sarayı’nda her akşam Legong ve Barong gösterileri düzenleniyor. Legong, gösterişli altın renkli kostümler içindeki genç kadınların sergilediği zarif bir saray dansı. Barong’da ise aslana benzeyen efsanevi bir yaratık, kötü cadı Rangda ile savaşıyor. Biletimi sarayın önündeki güvenilir sokak satıcılarından yaklaşık 100.000 IDR’ye (yaklaşık 6 €) aldım; ön sırada oturmak için erken gel.
Bali’de ne yenir?
Bali’de yemek seçenekleri, yol kenarındaki bir warung’da 15.000 IDR’lik nasi campur’dan (1 €’dan az) Ubud’un seçkin restoranlarındaki 140 €’luk tadım menülerine kadar uzanıyor. Bence en iyi yemekler ucuz tarafta. Bali mutfağı sunan küçük yerel restoranlar olan warung’larda, önceden hazırlanmış yemekler bir vitrinde sergileniyor: Ne istediğimi gösterdim, pilavla birlikte servis ettiler.
Babi guling (kızarmış süt domuzu), Bali’nin simge yemeği. Seminyak yakınlarındaki Warung Babi Guling Pak Malen, bunu tatmak için en bilinen adreslerden biri. Ubud’da, yerel halkın favorisi Warung Biah Biah’da, alçak masalarda servis edilen uygun fiyatlı küçük Bali yemekleri yedim.
En iyi warung’lar genellikle ana yollar yerine dar sokaklarda (Bali dilinde gang) saklı. Otel çalışanlarına veya şoförüne kendilerinin nerede yemek yediğini sor: Kalite ve fiyat farkı çarpıcı.
Ubud’un şık restoranlarına gelince, Locavore (artık kapalı, yeni bir konseptle yeniden açıldı) Bali’yi üst düzey gastronomi dünyasına taşıdı. Room4Dessert tatlılardan oluşan bir tadım menüsü sunuyor, Mozaic ise köklü bir adres. Seminyak’ta Sardine, pirinç tarlası manzarasında Endonezya esintili deniz ürünleri sunuyor (önceden rezervasyon yap). Mama San ise eski bir depoda paylaşmalık Asya yemekleri servis ediyor. Uluslararası kafe kültürünün (açai kaseleri, avokadolu tost, matcha latte) merkezi Canggu’da adreslerim Crate Cafe, Shady Shack ve Betelnut Cafe. Fena değiller, bazen iyiler, fiyatları ise büyük bir Batı şehri düzeyinde.
Ubud’dan yaklaşık 20 dakika uzaklıktaki Gianyar gece pazarı, bence uygun fiyatlı yerel yemekler için adanın en iyilerinden. Daha küçük olan Sanur gece pazarında da güzel satay ve martabak (içi dolgulu krep) var. Evde satay yapıyorum (dana etli satay tarifim ve satay ezmem). Bölgelere göre tüm adreslerim ise kapsamlı Bali yeme içme rehberimde.
Nasıl gidilir ve ada içinde nasıl ulaşım sağlanır?
Adanın tek havalimanı olan Ngurah Rai Uluslararası Havalimanı (DPS), güneyde Kuta yakınlarında. Singapur, Kuala Lumpur, Bangkok, Hong Kong, Tokyo, Sidney ve Melbourne’den, ayrıca bazı Orta Doğu havayollarıyla Dubai ve Doha’dan direkt uçuşlar var. Fransa’dan direkt uçuş yok: Singapur, Kuala Lumpur veya Doha aktarmasıyla Paris’ten yolculuk 15 ila 18 saat sürüyor.
Varışta, havalimanındaki taksi tekeli Grab’ın iki ila üç katı sabit ücret uyguluyor. Üstelik geliş terminalinden Grab çağıramıyorsun. Ya sabit ücreti öde, ya Grab sürücülerinin seni daha kolay alabildiği gidiş katındaki otoparka yürü ya da otelinin transferini kullan. Bence uzun bir uçuştan sonra otel transferi parasına değiyor. Dönüşte havalimanı Uluwatu’dan 30-45 dakika, Seminyak’tan yaklaşık 20-30 dakika uzaklıkta. Buna fazladan zaman ekle, çünkü havalimanı yakınındaki Kuta trafiği her zaman korkunç.
Fransızlar (ve çoğu Avrupalı), nakit veya kartla yaklaşık 35 $ USD (yaklaşık 32 €) karşılığında 30 günlük varışta vize (VOA) alabiliyor. Bu vize, göçmenlik bürosunda (zahmetli ama yapılabilir) veya yaklaşık 30-50 $ karşılığında bir aracı üzerinden bir kez 30 gün uzatılabiliyor. Daha fazla evrak gerektiren B211A vizesi 60 gün veriyor ve 180 güne kadar uzatılabiliyor. Kurallar değişiyor, bu yüzden yola çıkmadan önce Bali için pratik öneriler rehberimle kontrol et.
Adada en iyi ulaşım çözümüm özel şoför oldu. Araç ve benzin dahil, 8-10 saatlik bir gün için yaklaşık 35-50 $ USD (30-45 €). İki kişiden itibaren birkaç Grab yolculuğundan daha ucuza geliyor. Benim şoförüm nerede yemek yenir, hangi yollardan uzak durulur ve popüler yerlere ne zaman gidilir biliyordu. Konakladığın yere sor veya ilk Grab yolculuğundaki şoförle devam et, çünkü çoğu günlük hizmet de veriyor.
Kısa mesafeler için en ucuz seçenekler Grab ve Gojek (araç çağırma uygulamaları). Gojek’in yemek teslimat hizmeti GoFood da oteline getiriyor. Her şoför, rehber, otel, restoran ve tur operatörü WhatsApp kullanıyor. Bu yüzden inmeden önce bu üç uygulamayı yükle. Bazı bölgelerde mobil bağlantı istikrarsız olabildiğinden, Bali için Maps.me veya Google Maps çevrimdışı haritalarını da indir. Ziyaretçilerin en çok canını sıkan trafik, Denpasar çevresinde, Ubud merkezinde ve Canggu’da daha kötü: Erken çık, gittiğin yerde geç saate kadar kal ve yoğun saatlerde (8:00-10:00 ve 16:00-19:00) bölge değiştirmekten kaçın.
Her yerde scooter kiralanıyor (günlük yaklaşık 70.000-100.000 IDR, yani yaklaşık 4-6 €) ve turistlerin çok büyük bir kısmı bunları kullanıyor. Zaten deneyimli bir scooter veya motosiklet sürücüsü değilsen, Bali öğrenilecek yer değil: Agresif ve öngörülemez trafik, çukurlarla dolu dar yollar, karşıya geçen köpekler ve motosiklet kullanma yetkisi olan uluslararası sürücü belgen yoksa seni neredeyse kesinlikle kapsam dışı bırakacak bir seyahat sigortası. Kollarda ve bacaklarda sıkça görülen sürtünme yanıkları en iyi senaryo. İki tekerlekli araç kullanan turistlerde kafa travmaları ve kırıklar sık yaşanıyor, bu yüzden şoför tut veya Grab kullan.
Güvenli mi?
Bu yazıyı yazarken 1 € yaklaşık 17.000 IDR (Endonezya rupisi) ediyor. Warung’lar, pazarlar, tapınak girişleri ve bahşişler için nakit hâlâ şart. Turistik bölgelerde kart genellikle kabul ediliyor, ancak kredi kartlarına çoğu zaman %3 ek ücret uygulanıyor.
Yalnızca banka şubelerinin içindeki ATM’lerden para çektim (BCA ve Mandiri en güvenilir iki banka). Çünkü küçük marketlerdeki ve sokaktaki ATM’lerde kart kopyalama riski var. Wise veya Revolut kartıyla (ücretsiz para çekme, iyi kurlar), bozdurmak için yüklü miktarda para getirmek yerine ihtiyacın oldukça para çek. Döviz bozdurmak için gerçek bir dükkânı ve kliması olan yetkili bir büro seç (BMC ve Central Kuta, tanınmış iki zincir), çünkü dolandırıcılık daha çok diğer yerlerde yaşanıyor. Klasik numara şu: Paranı doğru sayıyorlar, yeniden saymak istiyorlar ve ikinci sayım sırasında birkaç banknot kayboluyor. Bu yüzden sayılmış paraya bir daha dokunmalarına asla izin verme.
Ziyaretçiler arasında sürekli şakası yapılan “Bali belly” (gezgin ishali) önlenebilir: Diş fırçalarken bile musluk suyu kullanma (şişe suyu kullan) ve yemek yemeden önce, özellikle paraya dokunduktan sonra ellerini yıka. Yerleşik restoranlardaki buzlar artık genellikle güvenli (fabrikalarda üretiliyor ve devlet tarafından denetleniyor), ama rastgele sokak tezgâhlarındakilerden kaçınıyorum. Yanına Imodium al, yedekte bulundurmak için yerel bir eczaneden Norit (aktif kömür tabletleri) edin. Bağırsakları iyi durumda tutmak için aklımda kalan püf noktası da her gün bir Yakult (tüm küçük marketlerde bulunan probiyotik içecek) içmek.
Sivrisinekler dang humması bulaştırıyor ve seyahat için yaygın olarak önerilen bir aşı yok. Bu yüzden özellikle şafakta ve alacakaranlıkta sinek kovucu en iyi korunma yöntemin. Ekvator yakınında güneş çok güçlü, bu nedenle yüksek koruma faktörlü güneş kremi al ve sık sık yenile.
Bali için diğer rehberlerim
Her konunun ayrıntılı bir sayfası var: Bali’de nerede yemek yenir, Kuta ve Ubud için özel rehberlerimle birlikte bölge bölge nerede kalınır, Bali’de neler yapılır, en güzel plajlar ve seyahatini planlama. Güneydoğu Asya’da başka bir ada için kapsamlı Phuket gezi rehberim aynı formatta. Şehirler tarafında da Bangkok ve Hanoi için kapsamlı rehberlerim var. Adanın yemeklerini evde yeniden yapmak içinse başlangıç noktası Endonezya mutfağı sayfam.
