Czarna herbata bez tajemnic – chińska czerwona herbata

Kiedy mówimy o herbacie, często od razu myślimy o czarnej herbacie, tak mocno kojarzonej z kulturą brytyjską. Tymczasem jej korzenie sięgają Azji.

Jak to się stało, że ten azjatycki napój podbił serca Brytyjczyków? Jak najlepiej go parzyć i pić? Jakie ma zastosowania w kuchni i jakie korzyści może przynieść zdrowiu? W tym artykule odpowiemy na te pytania i przyjrzymy się czarnej herbacie z kilku mniej oczywistych stron.

Czym jest czarna herbata?

Roślina znana naukowo jako Camellia sinensis jest źródłem wielu rodzajów herbaty: zielonej, białej, herbaty oolong i czarnej.

Istnieją dwie główne metody produkcji czarnej herbaty:

Metoda ortodoksyjna: W tej technice wykorzystuje się całe lub lekko połamane liście herbaty. Po zbiorze liście są suszone i zwijane na różne sposoby (więcej na ten temat znajdziesz w naszym artykule o zielonej herbacie jaśminowej). Następnie poddaje się je utlenianiu lub fermentacji, aby uzyskały charakterystyczny kolor i aromat. Na koniec liście są podgrzewane, co zatrzymuje proces utleniania przed przechowywaniem.

Metoda CTC (Crush-Tear-Curl): Szybsza niż metoda ortodoksyjna, polega na cięciu liści herbaty na drobne kawałki zamiast ich zwijania. Następnie liście szybko się utleniają, co nadaje naparowi intensywny smak. Metoda ta szczególnie dobrze sprawdza się w produkcji przemysłowej, ponieważ ułatwia pakowanie herbaty do torebek.

W zależności od procesu produkcji kolor czarnej herbaty może się różnić: od ciemnobrązowego aż po niemal czarny. Po zaparzeniu napar przybiera odcienie bursztynu, pomarańczu lub czerwieni, stąd określenie „chińska czerwona herbata”. Czarna herbata nie jest więc tak naprawdę całkiem czarna!

Różne odmiany czarnej herbaty

Czarną herbatę można wytwarzać z dwóch odmian rośliny Camellia sinensis: Camellia sinensis var. sinensis oraz Camellia sinensis var. assamica. Pierwsza z nich ma mniejsze liście i lubi jasne, suche oraz chłodne warunki, dlatego często uprawia się ją w górach.

Druga odmiana, szczególnie ceniona w produkcji czarnej herbaty, daje intensywniejszy smak i dobrze znosi ciepło oraz wilgotność typowe dla subtropikalnych lasów.

Pochodzenie czarnej herbaty

Czarna herbata narodziła się w Chinach pod koniec XVI wieku, między schyłkiem dynastii Ming a początkiem dynastii Qing. Według popularnej legendy żołnierze schronili się w herbacianym warsztacie w prowincji Fujian, przerywając produkcję zielonej herbaty i herbaty oolong, czyli dwóch rodzajów herbaty najczęściej wówczas pitych w kraju.

Liście herbaty wyschły więc i utleniły się na słońcu. Gdy żołnierze odeszli, warsztat wznowił pracę i odkrył, że powstałe liście są bardziej aromatyczne i świeższe w smaku. Tak narodziła się pierwsza czarna herbata, Lapsang Souchong (nazwa ta oznacza „młode liście herbaty z wielkich gór”).

Holenderscy kupcy odkryli tę herbatę w 1610 roku, a w 1658 roku sprowadzili ją do Anglii. Anglicy zaczęli następnie promować ją w swoich koloniach, zwłaszcza w Indiach, przyczyniając się do jej światowej popularności.

Na początku XIX wieku w Indiach odkryto drugą odmianę herbaty, Camellia sinensis var. assamica. Jest ona szczególnie dobrze przystosowana do produkcji czarnej herbaty.

Anglicy założyli plantacje tej odmiany w indyjskim Darjeeling i nadal eksportowali czarną herbatę na cały świat, także do swoich kolonii. Dlatego czarna herbata z odmiany Camellia sinensis var. sinensis jest popularna w Chinach, natomiast w Indiach częściej wykorzystuje się Camellia sinensis var. assamica.

Dziś czarną herbatę produkuje się w wielu regionach świata. Paradoksalnie jej największymi producentami nie są Chiny, „ojczyzna” herbaty, lecz Indie, Sri Lanka i Kenia.

Dlaczego w Chinach nazywa się ją czerwoną herbatą?

W Chinach herbata powszechnie nazywana na Zachodzie „czarną herbatą” w rzeczywistości określana jest jako „czerwona herbata” (红茶, hóngchá). Ta różnica terminologiczna wynika z koloru naparu, a nie z barwy liści. Po zaparzeniu czerwona herbata ma charakterystyczny złocistoczerwony odcień. W Chinach kategorie herbat opisuje się właśnie według koloru naparu: biały, zielony, żółty, czerwony i czarny. Termin „czarna herbata” (Hei Cha) oznacza tam natomiast zupełnie inną kategorię herbaty: fermentowaną, o niemal czarnym naparze.

Określenie „czarna herbata” używane wobec czerwonej herbaty prawdopodobnie wiąże się z historią handlu herbatą. Zanim z Chin zaczęto eksportować różne jej rodzaje, znano głównie herbatę zieloną oraz chiński oolong zwany Bohea. Słowo „Oolong” (Wu Long) dosłownie tłumaczy się jako „czarny smok”, dlatego stosowano wobec niego określenie „czarna herbata”. Kiedy czerwona herbata stała się popularniejsza, nazwa „czarna herbata” po prostu się utrwaliła.

Oprócz czerwonej herbaty Chiny słyną także z innych rodzajów herbaty, zwłaszcza zielonej, białej, oolong i Pu’er. Każda z nich ma własny charakter, metody przygotowania i regiony produkcji. Zielona herbata ceniona jest za właściwości przeciwutleniające, biała za delikatność i subtelność, oolong za złożony aromat, a Pu’er za głębię i ziemisty charakter.

Czym różni się czarna herbata od zielonej?

Jak pokazuje jej historia, czarna herbata przechodzi dłuższy proces utleniania niż herbata zielona. Podczas tego procesu tlen oddziałuje ze ścianami komórkowymi liści herbaty, przez co nabierają one charakterystycznej brązowej lub czarnej barwy. Przy produkcji zielonej herbaty utlenianie ogranicza się natomiast do minimum, aby zachować jaśniejszy kolor liści.

Stopień utlenienia wpływa także na smak i aromat herbaty. Czarna herbata ma pełniejszy, bogatszy smak, z nutami słodowymi, owocowymi, karmelowymi, a czasem także dymnymi i korzennymi. Zielona herbata jest lżejsza, z nutami roślinnymi, trawiastymi lub kojarzącymi się z algami.

Ponadto, ponieważ czarna herbata jest mocniej utleniona, można ją przechowywać dłużej niż herbatę zieloną.

Jak parzyć i degustować czarną herbatę?

Każda odmiana czarnej herbaty ma własne wymagania dotyczące temperatury wody i czasu parzenia. Warto zapytać o nie sprzedawcę albo trzymać się instrukcji podanych na opakowaniu. Z reguły czarną herbatę parzy się w wyższej temperaturze (od 90°C do 100°C) i dłużej (od 3 do 5 minut) niż zieloną.

Jeśli nie masz termometru, wystarczy woda doprowadzona do wrzenia. Ważne są też proporcje herbaty i wody: zazwyczaj około 2 g herbaty na 240 ml wody. Najlepiej sprawdzi się woda źródlana. Podczas parzenia przykryj naczynie, aby utrzymać ciepło, i nie parz herbaty zbyt długo, bo może stać się gorzka i cierpka.

Dobrej jakości liście czarnej herbaty można zaparzać kilkukrotnie. Podobnie jak zieloną herbatę i inne rodzaje herbaty, najlepiej pić ją bez dodatków, aby w pełni docenić jej smak. Możesz jednak dodać cukier, mleko, śmietankę, a nawet lód, jeśli masz ochotę na inną wersję smakową.

Krótko mówiąc, czarna herbata oferuje ogromną różnorodność smaków i aromatów, a sposób jej przygotowania łatwo dopasować do własnych upodobań. Jest nie tylko pyszna, lecz także bardzo wszechstronna.

Jak wykorzystać czarną herbatę w kuchni?

W krajach zachodnich czarna herbata często pojawia się w deserach i jest podstawą słynnych mieszanek oraz napojów, takich jak English Breakfast Tea czy Earl Grey Tea. W kuchni azjatyckiej jest natomiast wyjątkowo wszechstronna i sprawdza się zarówno w przepisach słodkich, jak i wytrawnych.

To kluczowy składnik wielu azjatyckich napojów mlecznych, takich jak bubble tea z Tajwanu, indyjska herbata chai, Yuanyang z Hongkongu, tajska Cha Yen czy malezyjska Teh Tarik. Można ją również połączyć z sokiem z cytryny, aby przygotować wietnamską Trà Chanh.

Czarna herbata ma też swoje miejsce w daniach wytrawnych. Na przykład w kuchni indonezyjskiej używa się jej jako przyprawy do satay, tworząc wersję z czarną herbatą. W kuchni chińskiej i tajwańskiej wykorzystuje się ją do przygotowania znakomitych jajek herbacianych, nazywanych po chińsku Chaye Dan lub Cha Yip Dan.

Dobrze przygotowana czarna herbata potrafi nadać potrawom przyjemny, intrygujący aromat.

Jakie korzyści zdrowotne ma czarna herbata?

Bogata w przeciwutleniacze czarna herbata, podobnie jak inne rodzaje herbaty, może korzystnie wpływać na organizm. Wspiera zdrowie układu sercowo-naczyniowego i jelit, pomaga w kontroli cukrzycy, otyłości, nadciśnienia tętniczego oraz problemów trawiennych, może sprzyjać obniżaniu poziomu cholesterolu LDL, a także wspierać profilaktykę nowotworową. Ponadto może poprawiać koncentrację, zapewniając stabilniejszy poziom energii niż kawa. Czasami używa się jej także do płukania włosów, aby pogłębić ich kolor i ograniczyć wypadanie.

Warto jednak pić czarną herbatę z umiarem, czyli około 2–3 filiżanek dziennie. Po przekroczeniu tej ilości mogą pojawić się dolegliwości takie jak biegunka, zaparcia, niepokój, częste oddawanie moczu, jaskra czy drgawki.  

Gdzie kupić czarną herbatę i jak ją przechowywać?

Czarną herbatę kupisz w sklepach specjalizujących się w herbatach chińskich lub indyjskich, a także online. Warto zapytać sprzedawcę o smak wybranej herbaty, najlepszą metodę parzenia i jej możliwe właściwości prozdrowotne.

Po zakupie przechowuj herbatę w miejscu osłoniętym od światła, wilgoci i intensywnych zapachów, na przykład przypraw czy kawy. Jeśli będzie dobrze przechowywana, może zachować wysoką jakość nawet przez dwa lata.