Rengi, şekli, dokusu… İlk bakışta limonla kolayca karıştırılır! Ama Yuja, turunçgiller ailesine ait olsa da hepimizin iyi bildiği klasik sarı limondan farklıdır. Peki, Yuja nedir?
Yuja nedir?
Mandalina ile limon arasında bir yerde duran Yuja ya da bazı bölgelerde söylendiği adıyla Yuzu, doğrudan Çin‘den gelen bir turunçgil türüdür! Çoğu turunçgil gibi kabuğu pütürlü ve oldukça düzensizdir. Rengi ise çeşidine ve olgunluk derecesine göre değişir.
Özellikle kabuğu ve suyu için hasat edilir, ancak bu meyve başka şekillerde de değerlendirilebilir. Yuja ile yapılan pek çok ürün vardır; çay da bunlardan biridir!
Yujanın kökeni
Yuja, buralarda bulunması zor turunçgillerden biridir. Başlangıçta mandalina ile Ichang papeda’nın (Çin limonu) kusursuz bir melezi olan bu meyve, Tibet’te ve Çin’de, özellikle Himalayaların eteklerinde yetiştiriliyordu.
Daha sonra Yuja, Japon mutfağında büyük popülerlik kazandı ve orada “Yuzu” adıyla anılmaya başladı! Zamanla komşu bölgelere yayıldı, ardından tüm Asya’da tanınır hâle geldi. Avrupa’da ve Amerika Birleşik Devletleri‘nde ise ancak 20. yüzyılda görülmeye başlandı.
Geleneksel turunçgillerin aksine, bu meyve şiddetli soğuğa oldukça dayanıklıdır ve genellikle gür, dikenli ağaçlarda yetişir. Bu yüzden hasadı hiç de kolay değildir; mağazadaki yüksek fiyatının nedeni de budur. Nadir, hatta lüks bir ürün olarak kabul edilir.
Yuja çeşitleri
Birkaç Yuja çeşidi vardır, ancak meyvenin nadirliği nedeniyle bunların çoğuna ulaşmak zordur. Örneğin Hana Yuzu, daha çok yoğun kokusuyla bilinen çiçekleri için yetiştirilen türlerden biridir.
Japonya’da ayrıca yalnızca orada bulunan son derece nadir bir çeşit olan Yuko’dan da söz edilir. Bunun yanında Tadanishiki Yuzu, Shishi Yuzu ya da bazen söylendiği gibi “Lion Yuzu” da vardır…
Bu egzotik meyvelerin çoğu birbirine benzer. Hatta Yuja ile Kore’ye özgü bir pomelo olan Dangyuja sık sık karıştırılır. Şekli ve tadı Yuja’ya çok benzese de Dangyuja, botanik olarak bir pomelo çeşidi kabul edilir. Bu nedenle, satın alma fırsatınız olursa, ödeme yapmadan önce mağazada bilgi istemekten çekinmeyin.
Üretim
Eskiden Yuja yalnızca Çin’de yetiştiriliyordu. Ancak yüzyıllar içinde bu meyve, nadirliğini korusa da dünyanın dört bir yanına yayıldı; böylece üretim alanları da arttı.
Yuja’ya asıl ününü kazandıran Japonya, bugün de en önemli üreticidir. Örneğin Şikoku Adası’nın güneyindeki Kōchi prefektörlüğü, Japonya’nın en geniş Yuzu tarım alanlarına sahiptir. Bölge özellikle meyvelerinin kalitesiyle tanınır.
Avrupa’da üreticiler daha az sayıdadır. Yetiştiricilik daha çok İspanya ve Portekiz’de yapılır. Amerika Birleşik Devletleri’nde ise Yuja, Kaliforniya’nın ılıman iklimine daha iyi uyum sağlar.
Yujanın tadı
Yuja, limonsu bir dokunuşa ve hafif gevrek bir dokuya sahip, yumuşak ve meyvemsi bir tada sahiptir. Daha somut anlatmak gerekirse aroması, mandalinanın tatlılığı ile limonun keskin ekşiliği arasında bir yerdedir. Yine de oldukça asidik bir meyvedir; bu yüzden genellikle yalnızca suyu ya da kabuğu kullanılır, portakal gibi dilimlenip servis edilmez.
Yuja, tadının yanı sıra kokusuyla da ünlüdür. Yemeklere zarif, çiçeksi bir dokunuş katar.
Aroma gücü oldukça belirgindir. Bu nedenle deniz ürünleri ve balık gibi daha narin lezzetlerle çok iyi uyum sağlar… Pastacılıkta da sıkça kullanılır. Hatta ilginç bir detay: parfümcüler de onu kokularında giderek daha fazla tercih ediyor.
Yujanın faydaları
Yuja, C vitamini açısından son derece zengin bir meyvedir; bu da onu bağışıklık sistemini destekleyen doğal bir antioksidan hâline getirir. Ayrıca flavonoidler ve amino asitler gibi, kalp hastalıklarını önlemeye ve bazı kanser türlerinin riskini azaltmaya yardımcı olan bileşenler içerir.
Yuja aynı zamanda çok iyi bir lif kaynağıdır; bu da sindirimin düzenlenmesine yardımcı olabilir. Üstelik yüksek pektin içeriği, kandaki kolesterol seviyesinin düşürülmesine katkı sağlayabilir. Kısacası, tabağa egzotik bir dokunuş katarken aynı zamanda sağlık açısından pek çok fayda sunan zengin bir besin ve mineral kaynağıdır.
Yuja nasıl kullanılır?
Yuja’yı kullanmanın pek çok yolu vardır. Japon mutfağında çoğu zaman likör yapımında demlenir ya da marmelat ve reçele dönüştürülür. Karışık salatalarda, sebze yemeklerinde ve marinelerde; bir çeşni olarak ya da başlı başına bir malzeme şeklinde kullanılabilir.
Yuja; meyve salataları, kekler, crumble’lar, sorbeler… gibi pek çok tatlı tarifinde de kendine doğal bir yer bulur. Ayrıca ondan meyve suyu, “yuzunade”ler (yeniden yorumlanmış bir limonata gibi!), kokteyller ve elbette çay da yapılabilir.
Adından da anlaşılacağı gibi, Yuja bazlı bir Kore çayı olan Yujacha bu meyvenin ününü büyük ölçüde artırmıştır! Şeker ve az miktarda sirke ile marine edilen Yuja dilimlerinden yapılır. Karışım daha sonra sıcak suda demlenerek meyvemsi ve mayhoş bir çaya dönüştürülür.
Yuja çayı, kışın iç ısıtmak için genellikle sıcak tüketilir; ancak yazın serinlemek için soğuk da içilebilir. Lezzetli olmasının yanı sıra, Kore‘de bağışıklık sistemini desteklemeye ve boğaz ağrılarını hafifletmeye yardımcı olan geleneksel bir çare olarak da kabul edilir. Benim içinse mesele daha çok keyif; şifası bir yana, yanında ev yapımı nefis Amerikan kurabiyeleriyle harika gider.
Yuja çayı nerede bulunur?
Yuja çayını Asya marketlerinde bulabilirsiniz. Ayrıca her türden egzotik ürün sunan pek çok internet sitesinden de temin edebilirsiniz.
Gerekli malzemeleri gurme bir dükkândan alarak Yuja çayını evde kendiniz hazırlamanız da mümkündür. Asıl mesele taze Yuja bulmaktır. Bunun için sonbaharı, yani eylül ile kasım ayları arasını tercih edin. Satın almadan önce malzemelerin kalitesini ve tazeliğini mutlaka kontrol edin.
Yuja çayı nasıl saklanır?
Taze Yuja çayı, hava geçirmez bir kapta buzdolabında yaklaşık bir hafta saklanabilir. Tazeliğini ve aromasını korumak için ışıktan ve sıcaktan uzak tutulması önemlidir.
Malzemelerin doğal olarak parçalanması nedeniyle çayın tadı ve rengi zamanla değişebilir. Bu yüzden mümkün olduğunca kısa sürede tüketilmesi önerilir. Ayrıca Yuja çayını dondurmak da mümkündür.
Bunun için çayı buz kalıplarına döküp dondurucuda saklamanız yeterlidir. Çayı uzun süre keyifle tüketmek isterseniz, bir diğer seçenek de dökme Yuja çayı satın almaktır.
Malzemeler
Yuja-cheong (yuja marmeladı) için malzemeler
- 240 g yuzu yuja
- 240 g toz şeker
Yuja çayı (yuzu çayı) için malzemeler
- 3 çay kaşığı yuja-cheong
- 1 bardak su sıcak veya soğuk
Talimatlar
Yuja-cheong için
- Cam bir kavanozu, kaynar su dolu bir tencerede sterilize edin.
- Taze yujayı akan suyun altında iyice yıkayın. Kabuğunu ovmak için karbonat ve/veya iri tuz kullanabilirsiniz. Ardından kağıt havluyla kurulayın.
- Yujayı kabuğu, meyve eti, beyaz kısmı, çekirdekleri ve suyu olacak şekilde ayırın. Çekirdekleri ve beyaz kısmı atın. Kabuğu eşit boyutlarda ince ince dilimleyin.
- Yuja posasını ve suyunu, kabuğunu eklemeden blenderdan geçirin.
- Blenderdan geçirilen yuja karışımını temiz bir kasede şekerle birleştirip iyice karıştırın. Dilimlenmiş yuja kabuklarını sterilize edilmiş kavanoza yerleştirin, ardından yuja-şeker karışımını üzerine dökün. Temiz bir çay kaşığıyla karıştırın.
- Kapağı kapatın ve şeker tamamen eriyene kadar kavanozu oda sıcaklığında bekletin. Miktara bağlı olarak şekerin tamamen çözünmesi birkaç gün sürebilir. Bu süre boyunca yuja-cheong’u her gün temiz bir çay kaşığıyla karıştırın.
- Kavanozu buzdolabına alın ve bitene kadar burada saklayın. Marmeladın lezzeti zamanla daha da güzelleşir.
Yuja çayı veya yuzu çayı için
- 2-3 çay kaşığı yuja-cheong’u (yuja marmeladını) bir bardak suda çözündürün. Servis edin. (Dilerseniz yuja kabuklarını da yiyebilirsiniz.)
