Op Bali gelden andere regels dan op de meeste bestemmingen in Zuidoost-Azië: een visum met allerlei haken en ogen, verkeer waardoor je een uur vast kunt staan voor een rit van tien minuten, politie die het op toeristen op scooters heeft gemunt en wisselkantoren bij Kuta met trucs die indruk zouden maken op een goochelaar uit Las Vegas.
Hier zijn mijn praktische tips, inclusief prijzen. Voor bestemmingen en reisroutes kun je terecht in mijn complete reisgids voor Bali.
- Je reis naar Bali voorbereiden: welk visum en hoe kom je er?
- Hoeveel kost het?
- Hoe verplaats je je op Bali?
- Waar overnacht je om er optimaal van te genieten?
- Hoe betaal je ter plaatse?
- Is het veilig?
- Welke oplichting moet je vermijden?
- Welke simkaart en welke apps?
- Wanneer ga je en wat neem je mee?
- Mijn andere gidsen voor Bali
Je reis naar Bali voorbereiden: welk visum en hoe kom je er?
De meeste nationaliteiten, waaronder Fransen, krijgen bij aankomst op de luchthaven Ngurah Rai een visum (VOA): 500 000 IDR (ongeveer 30 EUR / 35 USD) voor 30 dagen, eenmalig te verlengen met 30 dagen bij een lokaal immigratiekantoor.
Voor de verlenging moet je drie keer naar het kantoor (je paspoort afgeven, terugkomen voor je biometrische gegevens en het weer ophalen). Bureaus zoals Bali Visas, Legal Legends of Komala Visa in Kuta/Legian brengen dat terug tot één bezoek voor 25 tot 45 EUR extra: als je voor vertrek al weet dat je 60 dagen blijft, is dat elke roepia waard.
Mijn beste tip: vraag voor vertrek online het e-VOA aan op de officiële website (molina.imigrasi.go.id). Met het mijne kon ik door de automatische poortjes en hoefde ik niet naar de bemande balie; zelfs als de poortjes uitvallen (dat gebeurt), sla je de eerste van de twee rijen over, omdat je betaling al verwerkt is.
Frauduleuze websites bootsen het portaal na en rekenen het dubbele: de URL moet eindigen op .go.id. Betalen met Franse bankkaarten loopt soms vast, dus probeer een andere browser of een andere kaart.
Vanuit Parijs-CDG zijn er geen rechtstreekse vluchten: de meest gebruikelijke overstapplaatsen zijn Singapore, Kuala Lumpur, Bangkok en Doha, meestal met Singapore Airlines via Singapore, Qatar Airways via Doha of Emirates via Dubai, voor 500 tot 900 EUR retour, afhankelijk van het seizoen. Soms bespaar je door Parijs-hub en hub-Bali apart te boeken, maar controleer eerst of je bagage wordt doorgelabeld.
De internationale luchthaven Ngurah Rai (DPS) ligt op de zuidpunt van het eiland, bij Kuta (zie mijn gids voor overnachten in Kuta dicht bij de luchthaven). Met het e-VOA duurt de immigratiecontrole 15 tot 30 minuten, afhankelijk van de wachttijd bij de poortjes; zonder moet je rekenen op een uur of langer.
In de aankomsthal moest ik door een muur van chauffeurs die naar elke buitenlander « Taxi! Taxi! » roepen, met vaak absurde startprijzen: 1 miljoen IDR voor een rit die 300 000 zou moeten kosten.
Mijn oplossing: een vooraf geboekte transfer via Klook of Booking.com, voor een vaste prijs, zonder onderhandelen, met een chauffeur die een bordje met je naam vasthoudt (ongeveer 300 000-400 000 IDR, oftewel 18-25 EUR, naar Ubud). Grab werkt ook, maar je moet naar het « Grab Lounge »-punt op de parkeerplaats lopen, en de hogere tarieven tijdens de spits kunnen je besparing tenietdoen.
Hoeveel kost het?
Wat mij betreft is het beeld van het spotgoedkope Bali aan een update toe: de prijzen in Canggu, Seminyak en Uluwatu zijn sinds 2019 bijna verdubbeld, en in Canggu zijn de prijzen het hardst gestegen van het hele eiland. Toch kun je voor 45 EUR per dag nog steeds comfortabel verblijven, en voor 90 EUR zit je in de categorie villa met zwembad.
| Budgetniveau | Dagelijkse kosten (solo) | Accommodatie | Eten | Vervoer |
|---|---|---|---|---|
| Backpacker | 22-30 EUR | Slaapzaal in een hostel (5-9 EUR/nacht) | Alleen lokale warungs (1-1,50 EUR/maaltijd) | Scooterhuur |
| Middenklasse | 45-70 EUR | Privékamer of homestay (18-27 EUR/nacht) | Mix van lokale warungs en westerse cafés | Scooter + af en toe Grab |
| Comfortabel | 90-135+ EUR | Privévilla met zwembad (35-45 EUR/nacht) | Restaurants (27 EUR/dag) | Privéchauffeur |
Reken als stel op 1 800 EUR voor 12 dagen exclusief vluchten, ongeveer 75 EUR per persoon per dag: inclusief privéaccommodatie, lokale maaltijden en restaurantbezoeken, activiteiten en vervoer.
Ter plaatse huur je een scooter voor 70 000-100 000 IDR per dag (4-6 EUR), kost een maaltijd in een lokale warung 15 000-25 000 IDR (1-1,50 EUR), betaal je voor een maaltijd met koffie in een westers café meer dan 100 000 IDR (6+ EUR) en kost een Balinese massage van een uur 100 000-150 000 IDR (6-9 EUR). Voor een ligbed bij een beachclub geldt een minimale besteding van 1 tot 3 miljoen IDR (60-180 EUR).
Bintang-bier is goedkoop, geïmporteerde sterke drank en wijn zijn zwaar belast en duur: als je alcohol drinkt, houd het dan bij lokaal bier en bewaar de cocktails voor een sporadisch bezoek aan een beachclub.
Mijn tip: verlaat het toeristische zuiden. In Amed, Lovina en Sidemen liggen de prijzen nog dicht bij die van voor de pandemie, en een bungalow in Amed met uitzicht op de rijstvelden kan al vanaf 14 EUR per nacht kosten. Krap budget? Breng je eerste of laatste dagen om praktische redenen in het zuiden door, en het grootste deel van je verblijf in het noorden of oosten.
Goed eten voor bijna niets is voor mij een van de echte geneugten van Bali: een nasi goreng of mie goreng bij een warung kost 1-1,50 EUR, en ik vind die vaak lekkerder dan de versie van 7 EUR in een café voor westerlingen. Het belangrijkste is dat het er druk is, zodat de ingrediënten vers zijn en het eten niet lang heeft gestaan.
Ik zocht naar plekken die tijdens de lunch vol zaten met locals: een menu alleen in het Bahasa Indonesia en plastic stoelen die niet bij elkaar passen, dan zit je goed. Ik maak deze gerechten thuis, mijn recept voor nasi goreng en mijn mie goreng staan op de site, samen met mijn andere recepten uit de Indonesische keuken, en mijn adressen vind je in mijn gids voor goedkoop eten op Bali.
Hoe verplaats je je op Bali?
De scooter is de snelste manier om je te verplaatsen: een rit van 45 minuten met de auto duurt dan 10 minuten, vooral op de drukke verkeersaders van Canggu en in het centrum van Ubud.
Er zit wel een serieuze keerzijde aan: je hebt een motorrijbewijs nodig (het Franse rijbewijs A of A2 volstaat) en een internationaal rijbewijs met vermelding van de motorcategorie. Vraag het internationale rijbewijs voor vertrek aan, via de website van ANTS of bij de prefectuur (gratis, enkele weken): op Bali kun je geen geldig exemplaar krijgen, wat sommige zaken ook beweren.
Zonder geldig internationaal rijbewijs en motorrijbewijs zal je reisverzekering na een ongeval vrijwel zeker elke vergoeding weigeren, met medische kosten van duizenden euro’s tot gevolg: de meest voorkomende financiële ramp onder toeristen op Bali.
Leer hier niet rijden: het verkeer is chaotisch en op de wegen liggen zand en kuilen en lopen zwerfhonden. De ‘Bali-tatoeages’ (brandwonden van de uitlaat op je kuit, schaafwonden op je onderarmen) kenmerken een bepaald type toerist; als je nog nooit motor hebt gereden, neem dan maanden van tevoren thuis les, of laat de scooter links liggen.
Betrouwbare verhuurders zijn onder andere Bikago (verzekering inbegrepen, online boeken, duurder), Bali Bike House en Varuna in de omgeving van Ubud. Controleer of een telefoonhouder en een schone helm bij de huur inbegrepen zijn.
Ik heb Grab en Gojek voor vertrek geïnstalleerd; hun prijzen schommelen, dus vergelijk ze voor elke rit. Grab accepteert gemakkelijker een internationale betaalkaart, Gojek is vaak goedkoper voor motortaxi’s (GoRide) en maaltijdbezorging (GoFood).
GoRide en GrabBike zijn de voordelige optie: achter op een motor waarvan de chauffeur zich door het verkeer wurmt, heb je de snelheid van een scooter zonder het risico van zelf rijden, vanaf ongeveer 20.000 IDR (1,20 EUR) per rit, en meer tijdens de spits.
In Canggu, in het centrum van Ubud, bij de Uluwatu-tempel en bij de aankomsthal van de luchthaven verbieden lokale vervoersgroepen (soms de ‘taximaffia’ genoemd) dat Grab en Gojek passagiers ophalen, en chauffeurs die er toch komen riskeren een confrontatie. De oplossing: loop 200-300 meter buiten het toeristische centrum voordat je een rit bestelt, en ga voorin zitten als de chauffeur dat vraagt, zodat je minder op een passagier van een app-taxi lijkt. MyBluebird, de officiële app van Bluebird-taxi’s, werkt in de meeste van deze zones, omdat de lokale groepen traditionele taxi’s doorgaans respecteren.
Voor tempelbezoeken en uitstapjes is een privéchauffeur de comfortabele, stressvrije optie: 600.000-800.000 IDR (35-50 EUR) voor een volledige dag van 10 uur, inclusief auto en benzine, en tot 1 miljoen IDR (60 EUR) voor een lange rit zoals Ubud-Lovina heen en terug.
Wees op je hoede voor chauffeurs die minder dan 500.000 IDR vragen: ze vullen hun inkomen vaak aan door je naar toeristenvallen te brengen waar ze commissie krijgen (koffieplantages, zilverateliers, ‘traditionele kunstgaleries’), en je brengt meer tijd door in winkels dan op de plekken die je wilde zien. 700.000+ IDR betalen voor een chauffeur die je zonder omwegen brengt waar je wilt, is voor mij goed besteed geld.
Boek via Klook voor gecontroleerde chauffeurs, vaste prijzen en klantenservice. Trakteer hem op lunch of geef hem 50.000 IDR voor zijn maaltijd, en geef aan het einde een fooi als de service goed was.
Nusa Penida, Nusa Lembongan en de Gili-eilanden worden vaak aan een reis naar Bali toegevoegd, als dagtrip of voor meerdere dagen. De boten vertrekken vanuit Padang Bai (kortere overtocht, ongeveer 1 uur 30) of vanuit Sanur (langer, 3 uur+, maar dichter bij de hotels in het zuiden van Bali).
Aanbieders zoals Blue Water Express en Eka Jaya rekenen 600.000-700.000 IDR (35-42 EUR) voor de overtocht; de kraampjes bij de havens verkopen tickets voor ongeveer 250.000 IDR (15 EUR) voor naamloze boten die kleiner, ouder en minder goed onderhouden zijn, en bij een ruwe zee is dat verschil een kwestie van veiligheid. Neem 30 minuten voor het instappen een tablet tegen zeeziekte, zelfs als je een sterke maag hebt: de overtocht kan onstuimig zijn, vooral tussen oktober en april.
Waar overnacht je om er optimaal van te genieten?
Je uitvalsbasis beïnvloedt je hele reis. Canggu is de hotspot voor digitale nomaden en surfers, met de hoogste prijzen; Ubud, in het binnenland en omringd door rijstterrassen, is geschikter voor cultuur en tempels; Seminyak is wat verfijning en prijzen betreft nog een stapje boven Canggu, met betere restaurants.
Sanur is rustig, goed te voet te verkennen en geliefd bij gezinnen en oudere bezoekers. Zonder scooter heb je geduld en de juiste uitvalsbasis nodig. Sanur heeft vlakke straten en een wandelpromenade langs het strand, waar ik heb gewandeld, en in het centrum van Ubud kun je restaurants en winkels te voet bereiken. Beide zijn dus prima te doen zonder voertuig.
Canggu en Seminyak blijven goed te doen met Grab-auto’s en GoRide-motortaxi’s, maar je zult in de file staan wachten. In Uluwatu, met zijn uitzichten op de kliffen en beachclubs, heb je een scooter of chauffeur nodig om ergens te komen. Mijn gids voor het kiezen van je verblijfplaats op Bali vergelijkt elke buurt, en ik heb er ook een speciaal over Ubud.
Hoe betaal je ter plaatse?
Contant geld blijft koning: veel warungs, marktkramen en kleine winkels accepteren geen betaalkaarten, dus zorg dat je altijd Indonesische roepia’s bij je hebt. De bankbiljetten hebben hoge waarden (die van 50.000 en 100.000 IDR zijn gangbaar), en het kost een paar dagen om aan al die nullen te wennen.
Ik heb mijn geld opgenomen bij geldautomaten in bankfilialen (BCA, BNI, Mandiri). Vermijd losse automaten op straat, vooral die op willekeurige muren in toeristische gebieden: skimming is een bekend probleem, dus wiebel even aan de kaartlezer voordat je je kaart erin steekt, en als die los lijkt te zitten of opvallend dik is, loop dan door.
Neem minder vaak grotere bedragen op om de kosten per transactie te beperken, licht je bank in om te voorkomen dat je kaart wordt geblokkeerd, en neem een tweede kaart mee als reserve.
Voor mij zijn wisselkantoren de grootste toeristenval van Bali en de meest geraffineerde oplichting op het eiland. De wisselkantoren met glazen puien in Kuta, Legian en Seminyak tonen koersen die letterlijk beter zijn dan de marktkoers: een eerste alarmsignaal, want een legitieme zaak kan geen valuta verkopen onder de inkoopprijs.
De medewerker telt je roepia’s langzaam, biljet voor biljet, om eerlijk over te komen. Dan volgt de truc. Terwijl hij de biljetten stapelt, tikt of drukt hij ze tegen de balie en schuift hij er een paar in een spleet of verborgen lade, of hij vouwt de stapel in een envelop en laat daarbij meerdere biljetten verdwijnen. Soms stelt een tweede persoon je een vraag om je een fractie van een seconde af te leiden: je vertrekt met 20 tot 30 % minder dan je had geteld.
De gouden regel: jij moet de laatste zijn die het geld aanraakt voordat het in je zak gaat, en als de medewerker de stapel na jouw telling weer aanraakt, gaat de transactie niet door en vertrek je. Geldautomaten bij banken blijven de beste optie; wil je contant geld wisselen, kies dan een ‘erkend wisselkantoor’ met het groene keurmerk ‘PVA Berizin’, gevestigd in een echt gebouw, en blijf weg van de glazen hokjes op de stoep.
Fooi geven is niet verplicht, maar wordt gewaardeerd. De meeste restaurants in toeristische gebieden rekenen servicekosten, en in een warung is het een aardig gebaar om het wisselgeld (een paar duizend roepia) te laten liggen. Gebruikelijk is 50.000-100.000 IDR (3-6 EUR) voor een chauffeur na een volledige dag, en 20.000-50.000 IDR boven op de prijs van de behandeling voor een masseur.
Is het veilig?
Ik heb mijn reisverzekering afgesloten voordat ik in het vliegtuig stapte. Dat is voor mij niet onderhandelbaar. De Europese zorgverzekeringskaart (EHIC) dekt niets in Indonesië: je hebt een particuliere verzekering nodig, en verzekeraars zoals Chapka, ACS of Allianz Travel hebben pakketten voor een verblijf in Azië.
Controleer of je polis motorongelukken dekt, en onder welke voorwaarden: de meeste vereisen een geldig motorrijbewijs en een internationaal rijbewijs. Anders betaal je de ziekenhuiskosten zelf, al snel 5.000-10.000 EUR of meer voor botbreuken die geopereerd moeten worden.
Veel bezoekers krijgen last van ‘Bali belly’ (reizigersdiarree), meestal tijdens de eerste dagen. Drink flessenwater, vermijd ijsblokjes bij kleine kraampjes langs de weg (die van restaurants en gevestigde warungs komen uit fabrieken en zijn doorgaans veilig), eet in drukbezochte warungs waar het eten snel opgaat en was vaak je handen. Krijg je er toch last van, vul dan vocht en zouten aan met orale rehydratatiezouten, die je voor een paar cent bij elke apotheek op Bali kunt kopen: de meeste gevallen gaan binnen 24 tot 48 uur over.
Ga 4 tot 6 weken voor vertrek naar een centrum voor reizigersvaccinaties of je huisarts: vaccinaties tegen hepatitis A en buiktyfus worden voor Bali vaak aanbevolen, en een rabiësvaccinatie is het overwegen waard gezien het aantal zwerfhonden. In Frankrijk kun je hiervoor terecht bij de internationale vaccinatiecentra van universitaire ziekenhuizen (CHU). Zonder voorafgaande vaccinatie vereist een beet van een niet-gevaccineerde hond onmiddellijke behandeling na blootstelling, dus moet je snel een ziekenhuis vinden.
Er zijn veel zwerfhonden, vooral op het platteland en rond tempels. Overdag zijn ze meestal rustig, maar ’s nachts verdedigen ze soms hun territorium: raak ze niet aan, voer ze niet en kom niet in hun buurt. Als er op de scooter een hond op je af rent, wijk dan niet plotseling uit (zo krijgen veel toeristen een ongeluk): houd je snelheid en koers aan, dan stopt hij meestal. Word je gebeten, maak de wond dan onmiddellijk minstens 15 minuten schoon met water en zeep en ga meteen naar het ziekenhuis voor een behandeling tegen rabiës na blootstelling.
Welke oplichting moet je vermijden?
Bali is een veilige bestemming, met een goed geolied systeem van oplichting gericht op toeristen. Het risico is alleen financieel: als je er niet van op de hoogte bent, wordt je portemonnee leeggetrokken.
Taxichauffeurs beweren dat hun meter ‘kapot’ is en stellen een vaste prijs voor, meestal 3 tot 5 keer de meterprijs. Het betrouwbare bedrijf is Bluebird (vogellogo, chauffeurs in uniform, werkende meters), maar er rijden ook nep-Bluebirdtaxi’s rond, met vergelijkbare kleuren en logo’s die in kleine details afwijken. Gebruik de app MyBluebird, of houd het bij Grab en Gojek, waar de prijs vaststaat voordat je instapt.
Bij de Besakih-tempel, de grootste en belangrijkste van Bali, beweren agressieve ronselaars bij de ingang dat je een gids moet inhuren om binnen te komen. Dat klopt niet: ik kocht mijn ticket bij het officiële loket en ging zonder gids naar binnen. Hetzelfde gebeurt, minder opdringerig, bij kleinere tempels, en het officiële loket bepaalt altijd wat er vereist is.
Bij sommige tempels vragen ronselaars buiten, weg van het officiële loket, een ‘donatie’ voor een sarong of een zegening; op sommige paden door de rijstvelden eisen geïmproviseerde tolposten een donatie voor wat eigenlijk een openbaar pad is. Het officiële entreegeld betaal je bij het officiële loket. Al het andere is optioneel, hoe hard ze ook aandringen.
Bij Lempuyang moet je voor de beroemde foto van de ‘Gates of Heaven’, de tempelpoorten die de berg Agung omlijsten, 2 tot 3 uur in de rij staan voor een foto van 2 seconden. En de ‘weerspiegeling’ in het water die hem zo perfect maakt op Instagram, is een spiegel die de fotograaf onder de camera houdt. Aan jou om te bepalen of het wachten de moeite waard is.
Chauffeurs die rondritten verzorgen zijn dol op de buffetrestaurants met uitzicht op de berg Batur in Kintamani: duur en matig eten (koude buffetgerechten die al uren onder warmtelampen staan), al is het uitzicht wel echt. Voor hetzelfde vulkaanpanorama koos ik een van de kleine cafés langs de weg over de bergrug van Kintamani, beter en goedkoper. Je chauffeur krijgt daar geen commissie, daarom stelt hij ze nooit voor.
Politiecontroles (‘operasi’ genoemd) verrassen veel toeristen: op de hoofdwegen van Kuta, Seminyak, Canggu en langs Sunset Road houdt de politie elke buitenlander op een scooter aan. Als alles in orde is (geldig rijbewijs, internationaal rijbewijs, helm op je hoofd, T-shirt aan), mag je meestal zonder een woord doorrijden.
Als er iets ontbreekt, heeft de agent het over een ‘boete’. Bij een echte boete krijg je een blauw formulier en een datum voor een rechtszitting; ter plekke contant betalen is smeergeld, meestal 50.000-200.000 IDR (3-12 EUR) als je rustig onderhandelt, tot 500.000-1.000.000 IDR als je in paniek of welgesteld overkomt.
Een veelgebruikte strategie is een aparte portemonnee met slechts 50.000-100.000 IDR, die je aan de agent laat zien alsof dat alles is wat je hebt. Ik beschrijf wat er in de praktijk gebeurt, zonder je aan te raden te betalen.
Welke simkaart en welke apps?
Telkomsel heeft de beste dekking op Bali, ook op Nusa Penida en de Gili-eilanden, waar andere providers geen bereik meer hebben. Je kunt bij aankomst op de luchthaven een simkaart kopen (meteen mobiele data, maar ongeveer het dubbele van de prijs) of bij een kleine telefoonwinkel in de stad (halve prijs, met je paspoort voor de registratie); wacht op de bevestigings-sms voordat je de winkel verlaat, zodat je zeker weet dat de kaart geactiveerd is.
Roaming met je Franse abonnement (Free, SFR, Orange, Bouygues) is duur in Indonesië, en bij de meeste abonnementen is Zuidoost-Azië niet inbegrepen: een lokale simkaart of eSIM is veel goedkoper.
Met een simlockvrije telefoon die eSIM ondersteunt, raad ik Airalo en Nomad aan. Ik heb mijn eSIM voor de vlucht ingesteld en had meteen na de landing mobiele data: het is iets duurder dan een lokale fysieke simkaart, maar voor mij is het de meerprijs waard om de registratie over te slaan en vanaf de eerste minuut online te zijn.
De wifi verschilt enorm: in de cafés en coworkingruimtes van Canggu en Ubud, populair bij digitale nomaden, is die doorgaans betrouwbaar en snel, maar in goedkope accommodaties en pensions op het platteland kan die traag zijn of regelmatig wegvallen. Werk je op afstand, reken dan niet op de wifi van je accommodatie: je lokale simkaart of eSIM met een goede databundel is je plan B.
6 apps dekken het belangrijkste: Grab en Gojek voor ritten en maaltijden, MyBluebird voor taxi’s, Google Maps (download voor je vlucht de offlinekaart van Bali), WhatsApp voor chauffeurs, hotels en touroperators, en de app van je reisverzekering, zodat je je polisnummer en noodcontacten bij de hand hebt zonder in je mails te hoeven zoeken.
Wanneer gaan en wat neem je mee?
Bali heeft twee seizoenen: het droge seizoen (april tot oktober) en het regenseizoen (november tot maart). Dat verschil is belangrijk, maar geen van beide is een reden om niet te gaan.
Voor mij zijn april en mei de ideale maanden: de regen is voorbij, het is nog niet al te druk en de prijzen liggen nog onder die van het hoogseizoen. Van juni tot augustus biedt het hoogseizoen het beste weer (zonnig, lage luchtvochtigheid, koele avonden in Ubud), maar de drukte en de prijzen nemen flink toe, en de hoteltarieven in Seminyak en Uluwatu liggen 30 tot 50 % hoger dan in het tussenseizoen. September en oktober lijken op april en mei: uitstekend weer, minder drukte, lagere prijzen.
November begint rustig met af en toe een bui, en december brengt hevigere regen en de drukte rond kerst en oud en nieuw, dus hoogseizoenprijzen ondanks het weer. Januari en februari zijn de natste maanden (dagelijks buien in de namiddag, een hogere luchtvochtigheid, enkele buitenactiviteiten die in het gedrang komen), maar de ochtenden zijn vaak helder, het regent zelden de hele dag en in maart wordt het weer droger.
Het grote voordeel van het regenseizoen is de prijs: accommodaties worden overal 30 tot 50 % goedkoper, en je deelt de tempels en rijstterrassen met veel minder mensen.
Nyepi (Balinees nieuwjaar, meestal in maart) legt het eiland 24 uur stil: geen vluchten, geen verkeer, geen elektriciteit en je mag je hotel niet verlaten. Het is een bijzondere ervaring als je je erop voorbereidt; valt het midden in je reis, zorg dan voor eten en iets om je bezig te houden in je accommodatie, want verder is er niets open.
In elke tempel moeten je knieën en schouders bedekt zijn: je hebt een sarong nodig, of op zijn minst een lange sjaal. Veel tempels lenen ze bij de ingang uit, maar ze zijn vaak nog vochtig van de vorige bezoeker: ik heb mijn eigen sarong meegenomen, dat is hygiënischer en scheelde me weer een wachtrij. Een lange, lichte sarong neemt opgevouwen nauwelijks ruimte in.
Neem tussen november en maart een compacte regenponcho of een waterdichte jas mee: de hevige buien in de namiddag duren 1 tot 2 uur en trekken daarna weg. Een poncho kost bijna niets, weegt niets en voorkomt dat je doorweekt raakt op de scooter of onderweg van de ene tempel naar de andere. Waterdichte telefoonhoesjes of hersluitbare zakjes voor elektronica zijn het beetje ruimte dat ze innemen ook waard.
De rest van mijn lijst: rifvriendelijke zonnebrandcrème (SPF 50), een herbruikbare drinkfles (in toeristische gebieden vind je volop watertappunten), muggenmiddel met DEET, een kleine EHBO-set met ontsmettingsmiddel voor schaafwonden, slippers voor dagelijks gebruik plus dichte schoenen of watersandalen met grip op tempeltrappen en gladde paden tussen de rijstvelden, en een hoofdlamp of zaklamp voor tempelbezoeken in de vroege ochtend en stroomuitval op het platteland.
Mijn andere gidsen voor Bali
Als je Bali en Thailand combineert, zijn mijn tips om een reis naar Bangkok en Phuket voor te bereiden gebaseerd op veel van dezelfde principes (veiligheid op de scooter, taxi-apps, opletten voor oplichting). Reis je verder naar Vietnam, lees dan mijn gids om een reis naar Hanoi voor te bereiden. Voor al het andere begin je bij mijn complete gids voor een bezoek aan Bali.
